Unha recente sentenza reforza o modelo profesional que o Consejo COLEF vén defendendo para a intervención físico-deportiva en contextos de inclusión social. O fallo anula a equiparación de titulacións nun proceso de estabilización de Institucións Penais e confirma que se require unha cualificación específica en Ciencias da Actividade Física e do Deporte. O ámbito penal consolídase así como exemplo paradigmático dunha especialidade profesional vinculada á reinserción, a saúde e a cohesión social, clave na futura ordenación profesional estatal.
A intervención físico-deportiva en contextos de exclusión social, vulnerabilidade e privación de liberdade constitúe un dos ámbitos máis complexos e esixentes do exercicio profesional das educadoras e educadores físico deportivos. Non se trata unicamente de promover actividade física, senón de deseñar, dirixir e avaliar programas estruturados de Educación Física e Deportiva orientados á reinserción, a inclusión social e a mellora da saúde, dirixidos a poboación adulta con necesidades específicas e traxectorias vitais marcadas polo risco social.
Neste contexto, a sentenza ditada polo Xulgado do Social nº 39 de Madrid, no procedemento promovido polo Consejo COLEF fronte á Resolución do 29 de decembro de 2022 do Ministerio do Interior, relativa ao proceso de estabilización de prazas en Institucións Penais, supón un respaldo inequívoco ás reivindicacións que o Consello COLEF vén defendendo desde hai anos. O órgano xudicial anula a inclusión de titulacións alleas á especialidade e confirma que a intervención deportiva neste ámbito esixe unha cualificación universitaria específica en Ciencias da Actividade Física e do Deporte (CAFyD), descartando equiparacións que non se axustan á natureza real das funcións desempeñadas.
«(…) en tanto que por las disciplinas que exigen los títulos de Licenciado en Ciencias de la Actividad Física y del Deporte y el de Licenciado en Educación Física, en este currículo docente permite una amplísima actividad profesional y en él se incluyen asignaturas como Psicología Básica y Evolutiva y de la Educación, Fisiología, Antropología Social, Psicología Social, Sociología, etc, materias sin duda mucho más dirigidas a la enseñanza y educación de adultos y en consecuencia idóneas para la educación de internos en centros penitenciarios, que precisa de profesionales con formación para programar actividades físicas y deportivas de los internos, según sus necesidades y perfiles específicos, destinados a su educación y reinserción, para la prevención de conductas antisociales o dirigidas a grupos vulnerables. También para fomentar la buena relación y convivencia de los internos a través del ejercicio físico y el deporte, finalidades estas pretendidas mediante la Ley Orgánica 1/1979, de 26 de septiembre, General Penitenciaria.»
Os postos de Ciencias da Actividade Física e do Deporte en Institucións Penais representan, probablemente, o exemplo máis paradigmático da especialidade de intervención social das educadoras e educadores físico deportivos. Nos centros penais, a Educación Física e Deportiva non ten un carácter recreativo, senón que se integra como ferramenta técnica ao servizo do tratamento, a convivencia, a saúde, a igualdade de oportunidades e a reinserción social, en coherencia cos fins constitucionais e legais do sistema penal. Esta realidade profesional foi recoñecida de forma reiterada pola propia Administración en convocatorias sucesivas, nas que a especialidade de CAFyD encádrase no grupo profesional M2 e esíxese de maneira exclusiva o correspondente Grao universitario.
A sentenza vén así a pechar xuridicamente un ciclo. O que comezou como unha reivindicación técnica e profesional do Consejo COLEF traduciuse posteriormente en convocatorias ordinarias de acceso libre e promoción interna que recoñecían a especialidade de Ciencias da Actividade Física e do Deporte. Hoxe, esa traxectoria queda reforzada por unha resolución xudicial que avala de forma expresa a idoneidade do perfil CAFyD para a intervención físico-deportiva con poboación adulta en contextos de especial complexidade social, como o penal. Lonxe de tratarse dun suposto illado, o pronunciamento confirma que a especialización universitaria non é un elemento accesorio, senón un requisito estrutural para garantir a calidade, a seguridade e a eficacia dos servizos públicos deportivos.
Por este motivo, o Consejo COLEF vén defendendo que a especialidade de intervención social forme parte do núcleo de actividades profesionais cuxa ordenación debe abordarse de maneira clara na futura lei estatal de ordenación do exercicio profesional no deporte, incluíndo a correspondente reserva de actividade cando concorren contextos de alta responsabilidade técnica e social. As Institucións Penais constitúen, neste sentido, un referente indiscutible: un ámbito no que a intervención físico-deportiva require competencias avanzadas en programación, dirección técnica, traballo con poboación adulta vulnerable e coordinación con equipos multidisciplinares.
A sentenza non só recoñece unha realidade profesional xa consolidada, senón que reforza o papel das educadoras e educadores físico deportivos como axentes crave de intervención social a través da educación física, a actividade física e o deporte. Un recoñecemento que transcende o ámbito penal e achega argumentos sólidos para seguir avanzando nunha ordenación profesional que protexa tanto á cidadanía como a quen exerce esta profesión con rigor técnico, responsabilidade e compromiso social.