A “Guía práctica Actividades físicas e deportivas para as adolescentes” propón un cambio de enfoque na promoción da actividade física, pasando da motivación individual á transformación das contornas. O documento recolle 10 accións estratéxicas e 100 recomendacións dirixidas a administracións públicas, centros educativos, servizos deportivos, profesionais e familias, con recomendacións concretas sobre políticas públicas, oferta de actividades, uso de instalacións e espazos urbanos. A Guía apóiase na evidencia científica e na voz das propias adolescentes para mellorar as súas oportunidades reais de práctica físico-deportiva.
Cambiar a forma na que se deseñan as políticas deportivas, os espazos de práctica e a oferta de actividades para adolescentes é clave para reducir a brecha de xénero na inactividade física. Así o expón a Guía práctica: Actividades físicas e deportivas para as adolescentes, con 10 accións estratéxicas e 100 recomendacións dirixidas a distintos axentes públicos e sociais para mellorar as oportunidades de práctica das mozas en Secundaria.
Esta iniciativa parte dun Proxecto I+D+i de xeración e transferencia de coñecemento realizado polo Grupo de Investigación Psicosocial no Deporte da Facultade de Ciencias da Actividade Física e do Deporte (INEF) da Universidade Politécnica de Madrid, xunto a un equipo de investigadores da Universidade de Alcalá e a Universidade Rey Juan Carlos dirixido pola Dra. María Martín (col. 9.333), coa participación do Consello COLEF e da Fundación MAPFRE e a colaboración do Ministerio de Mocidade e Infancia.
A investigación presentada en 2024, evidenciou que o problema non é a falta de interese, senón un sistema que segue ofrecendo unha práctica pouco adaptada ás necesidades e motivacións das adolescentes. Os datos sinalan que sete de cada dez mozas queren moverse máis e mellor. Profesionais e familias destacan que a práctica mellora a súa saúde mental. Pero tópanse con barreiras que limitan o seu acceso e participación, tanto no deporte como na actividade física. Entre elas destacan a falta de tempo, pola confluencia do aumento dos deberes de estudo en Secundaria co descenso da oferta de actividades adaptada ás súas necesidades, xunto á percepción de espazos de práctica excesivamente masculinizados e unha oferta focalizada na competición, que a elas motívalles escasamente. As diversas solucións emanadas na investigación foron contrastadas e enriquecidas por profesionais que traballan coas adolescentes, para ofrecer en Guíaa recomendacións e boas prácticas que faciliten o desenvolvemento de innovacións baseadas na evidencia.
Fronte a iso, o documento propón intervir sobre os ecosistemas, e non sobre a motivación individual. Entre as súas recomendacións, a Guía insta as administracións públicas a desenvolver políticas deportivas máis amplas e transversais, que integren saúde, educación, igualdade, mocidade e urbanismo, e a repartir os recursos de forma máis equitativa, tanto en financiamento como en uso de instalacións deportivas públicas.
O centro escolar aparece como un axente crave para promover a práctica en Secundaria. Para iso recoméndase revisar a carga de deberes, ampliar a oferta extraescolar non competitiva nas súas instalacións, así como facer dos patios e recreos en espazos coeducativos, menos centrados no fútbol.
O documento tamén interpela directamente aos servizos deportivos e ás entidades que organizan actividades, propoñendo ampliar a súa oferta específica para elas e ofrecer referentes femininos. A Guía subliña que como se fai a actividade é tan importante como que actividade ofrécese, polo que recomenda que estean dirixidas por profesionais con formación en protección de menores e coeducación física, capaces de mellorar a súa competencia motriz cunha práctica máis lúdica e socializadora que competitiva. Porque o que lles motiva, é dicir, o “combustible” que as move é gozar e divertirse coas amigas, sentíndose mellor fisicamente.
Outro bloque de recomendacións diríxese ao deseño de instalacións e espazos urbanos, propoñendo cambiar o paradigma actual por contornas máis acolledoras, seguros, diversos e igualitarios. Avógase por dar maior protagonismo a outros deportes e non só ao fútbol nas instalacións públicas, incorporando áreas de práctica non competitiva, máis zonas verdes e facilitadoras da convivencia, mellorar a iluminación e confort e exposición visual, así como impulsar a mobilidade activa e autónoma das adolescentes en espazos de proximidade.
Por último, a Guía destaca o papel das familias e do sistema sanitario, recomendando reforzar as mensaxes sobre a importancia da práctica físico-deportiva para a saúde mental e o rendemento académico na adolescencia, poñendo en valor a prescrición de actividade e exercicio físico desde as revisións médicas dos 12 e os 14 anos.