DO IMPULSO Á CONSOLIDACIÓN: O ESTUDO, A GUÍA PRÁCTICA E AS CLAVES PARA FORTALECER O PLAN DE PRESCRICIÓN DE ACTIVIDADE E EXERCICIO FÍSICO (PAEF) EN ESPAÑA
O Plan de Prescrición de Actividade e Exercicio Físico alcanzou un amplo despregamento territorial. O reto agora é lograr que os seus recursos funcionen de forma coordinada e estable, e que as persoas atopen oportunidades de práctica adecuadas ás súas necesidades. Un Estudo que analiza a situación en España, unha Guía que orienta a acción e unhas Claves que facilitan a súa consulta ofrecen ás administracións e profesionais unha base compartida para avanzar.
Os Plans e Sistemas de Prescrición de Actividade e Exercicio Físico (PAEF) experimentaron un importante desenvolvemento en España durante os últimos anos. O impulso recibido a partir de 2022 permitiu poñer en marcha plans, ferramentas dixitais, estruturas de coordinación e servizos de exercicio físico en numerosos territorios. Con esa base xa construída, ábrese unha nova etapa: conseguir que os distintos compoñentes funcionen de xeito coordinado e poidan ofrecer respostas estables ás necesidades da poboación.
Para contribuír a ese obxectivo, o Consejo COLEF e o Consejo Superior de Deportes (CSD) poñen a disposición pública tres publicacións elaboradas no marco da súa colaboración: o Estudo sobre a prescrición de actividade e exercicio físico en España, a Guía práctica para a xestión de plans e programas de prescrición de actividade e exercicio físico e PAEF: claves para a súa xestión, consolidación e mellora continua.
O Estudo permite comprender que se desenvolveu e en que situación se atopa cada territorio. A Guía transforma ese coñecemento en orientacións para planificar, xestionar e mellorar os sistemas. As Claves facilitan unha primeira lectura da Guía e mostran as relacións entre os seus compoñentes. Xuntas ofrecen ás Administracións, entidades e profesionais unha base compartida para afrontar as decisións da seguinte etapa.
O ESTUDO: COÑECER O DESENVOLVEMENTO PARA ORIENTAR A SÚA CONTINUIDADE
O Estudo sobre a prescrición de actividade e exercicio físico en España analiza a implantación do PAEF tras o impulso institucional e financeiro de 2022. Examina a súa configuración nos distintos territorios, o desenvolvemento de estruturas e servizos, a coordinación entre ámbitos, as ferramentas de apoio e a materialización administrativa e económica dos investimentos destinados ao seu desenvolvemento.
A súa principal conclusión combina un avance considerable cun desafío de futuro. Ao 31 de decembro de 2025, 16 dos 19 territorios analizados dispoñían dun plan autonómico ou configuración equivalente e alcanzaran as metas examinadas no marco do Plan de Recuperación, Transformación e Resiliencia. Esa extensión, con todo, convive con diferentes graos de integración, estabilidade e desenvolvemento operativo.
O Estudo distingue así entre activar os compoñentes dun PAEF e articulalos nun sistema capaz de manterse. Identifica territorios con estruturas máis consolidadas, outros en proceso de maduración, experiencias cuxa continuidade se viu interrompida e ámbitos onde aínda é necesario completar a organización do modelo. Esta diversidade achega unha información valiosa: permite recoñecer os logros alcanzados e expor prioridades axustadas á situación real de cada territorio.
O informe tamén pon de relevo o papel do ámbito local. É nos municipios onde a coordinación entre os centros de saúde, os servizos deportivos e os recursos comunitarios debe traducirse en oportunidades concretas para as persoas. Por iso, a continuidade dos dispositivos, a dispoñibilidade de profesionais cualificados, a adaptación da oferta e a cooperación entre Administracións resultan cuestións decisivas, especialmente nos territorios con menor capacidade operativa ou maior dispersión de poboación.
O resultado é un diagnóstico útil para tomar decisións públicas con maior fundamento. A súa análise permite avanzar desde a pregunta de quen se pon en marcha cara a outra igualmente necesaria: que condicións permitirán que funcione mellor e perdure.
A GUÍA PRÁCTICA: ORGANIZAR RESPOSTAS QUE ACOMPAÑEN ÁS PERSOAS
Construída sobre as aprendizaxes do Estudo, a Guía práctica para a xestión de plans e programas de prescrición de actividade e exercicio físico ofrece orientacións para deseñar, implantar, avaliar, consolidar e mellorar os PAEF. Diríxese a quen adopta decisións ou interveñen no seu funcionamento, desde as Administracións estatais, autonómicas e locais ata os servizos sanitarios, deportivos e sociais, as entidades e os profesionais.
A Guía propón comprender o PAEF como un sistema organizado de respostas, cuxa finalidade é facilitar que as persoas poidan iniciar, manter ou adaptar a súa práctica físico-deportiva ao longo do tempo. Algunhas necesitarán información ou unha recomendación sobre os recursos da súa contorna; outras precisarán orientación adicional, unha derivación ou unha intervención especializada. Distinguir estas situacións axuda a ofrecer respostas proporcionadas, acordes coas necesidades e circunstancias de cada persoa.
Desde esa perspectiva, a Guía aborda o itinerario completo: como conectar aos axentes implicados, facilitar a continuidade entre servizos, identificar recursos adecuados, establecer criterios de calidade e utilizar a información para avaliar o que ocorre. Tamén presta atención á planificación territorial da oferta. Un sistema útil necesita coñecer tanto as necesidades da poboación como os recursos dispoñibles, detectar baleiros e adaptar progresivamente os seus servizos.
A súa achega é especialmente relevante para as Administracións e profesionais que deben converter obxectivos compartidos en decisións de organización. A Guía proporciona conceptos e criterios comúns, á vez que recoñece a diversidade territorial e a posibilidade de adoptar solucións diferentes. Non existe unha única estrutura válida para todos os lugares; si existen preguntas que todo sistema debe resolver sobre coordinación, acceso, calidade, seguimento e sustentabilidade.
AS CLAVES: COMPRENDER O SISTEMA DUNHA OLLADA E PROFUNDAR ONDE SEXA NECESARIO
A terceira publicación, PAEF: claves para a súa xestión, consolidación e mellora continua, presenta de forma visual os principais conceptos e relacións desenvolvidos na Guía práctica. Está concibida como unha porta de entrada a un documento amplo: permite obter unha visión de conxunto, identificar os asuntos relevantes para cada función e acudir despois á Guía para profundar neles.
As Claves mostran, entre outras cuestións, que un PAEF conecta necesidades privadas, actuacións profesionais e recursos de diferentes ámbitos. Explican como poden relacionarse o consello, a recomendación, a derivación e a prescrición; por que importa dispoñer dunha oferta físico-deportiva diversa e de calidade; e como a avaliación debe servir para revisar decisións e adaptar as respostas.
Esta síntese resulta útil tanto para responsables públicos que necesitan entender as condicións de funcionamento do sistema como para profesionais que participan nos seus itinerarios. Fai visible unha idea que percorre as tres publicacións: o obxectivo último non é completar un circuíto administrativo, senón facilitar que cada persoa atope oportunidades de práctica acordes coa súa situación e poida sostelas no tempo.
DO COÑECEMENTO COMPARTIDO A UNHA POLÍTICA PÚBLICA DURADEIRA
A publicación conxunta do Estudo, a Guía e as Claves representa un paso na evolución do PAEF. O coñecemento acumulado durante o seu desenvolvemento convértese nun diagnóstico accesible e en ferramentas para mellorar a acción pública. A súa utilidade dependerá agora de que as distintas Administracións e axentes implicados poidan empregalo para reforzar a coordinación, planificar recursos, avaliar o funcionamento dos sistemas e dar continuidade ás actuacións que están a ofrecer respostas á cidadanía.
Ese foi tamén o sentido da xornada de presentación da Guía práctica, celebrada o pasado 23 de setembro na sede da Federación Española de Municipios y Provincias (FEMP). O encontro reuniu perspectivas institucionais, territoriais e profesionais para examinar como trasladar o coñecemento xerado ao funcionamento cotián dos PAEF. A gravación íntegra permite recuperar as intervencións e compartilas con quen traballa no seu desenvolvemento.
España dispón hoxe dunha base territorial moito máis ampla que hai uns anos. Consolidala esixe decisións sostidas e colaboración entre os niveis estatal, autonómico e local, xunto coa participación dos ámbitos sanitario, deportivo e social. As tres publicacións ofrecen un punto de apoio para esa tarefa común: facer do PAEF unha vía cada vez máis accesible, coordinada e duradeira para mellorar a saúde e o benestar mediante a actividade e o exercicio físico.